СГЗ Ш.Гүрбазар агсны дуусгаж амжаагүй зохиолыг зохиолч М.Эрдэнэбаяр үргэлжлүүлэн дуусгаж, дэлгэцийн бүтээл болгосон “Овгор” кино өчигдөр үзэгчдийн хүртээл боллоо.
“Хан хуур” пикчерсийн бүтээл “Овгор” уран сайхны кино 1980-аад оны Монголын нийгэм, ахуй амьдралын өнгө төрхийг дэлгэцнээ дахин амилуулжээ. Кинонд тухайн үеийн амьдралын дүрслэлээр дамжуулан хүний мөн чанар, хүч чадал, нөхөрлөл, хүн чанар, амьдралын сонголтын үнэ цэн зэрэг сэдвийг хөндсөн байна.
“Хүч чадал, хүн чанараас эхэлнэ” хэмээх уриатай тус бүтээлд Монголын тайз, дэлгэцийн нэр хүндтэй уран бүтээлчид болох С.Болд-Эрдэнэ, С.Ариунбямба, Ц.Цэрэнболд, Г.Эрхэмбаяр, Э.Шинэбаяр, Ц.Цэлмэг нар гол дүрүүдэд тогложээ.
Киноны үйл явдал 1980-аад онд өрнөх бөгөөд эрчүүдийн нөхөрлөл, хүн чанар, амьдралын шийдвэр, “Эр хүн гэж хэн бэ?” гэх асуултыг дэвшүүлнэ.
Зарим кино өнгөрсөн цагийг хүүрнэдэг. Харин зарим нь өнгөрснийг өгүүлж байгаа мэт боловч үнэн хэрэгтээ өнөөдрийг ярьдаг. “Овгор” бол хоёр дахь төрөлд хамаарах бүтээл ажээ.
1980-аад оны үйл явдлаар өрнөх энэ кино тухайн цаг үеийн хүмүүсийн амьдрал, харилцаа, нийгмийн өнгө төрхийг өгүүлэх боловч дэлгэцийн цаанаас өнөөгийн Монголын нийгэм рүү харах боломжийг үзэгчид өгнө.
Тиймээс “Овгор”-ыг зөвхөн нэгэн үеийн тухай өгүүлсэн кино гэж харахад дутуу.
ӨНГӨРСӨН ҮЕ ӨӨРЧЛӨГДСӨН ҮҮ, ЭСВЭЛ БИД ӨӨРСДӨӨ ӨӨРЧЛӨГДСӨН ҮҮ?
Киноны хамгийн сонирхолтой хэсэг нь цаг хугацааны сонголт.
1980-аад он. Өөр нийгэм. Өөр тогтолцоо. Өөр хүмүүс.Гэвч дэлгэцнээ гарч буй зарим дүр, зан чанар, ашиг сонирхол, хүний харилцааг харахад “энэ чинь өнөөдрийн Монгол биш гэж үү?” гэсэн бодол төрнө.
Хүн цаг хугацааны эрхээр хувцсаа сольж, хэрэглэдэг зүйлээ өөрчилж болно.
Харин шунал, атаа жөтөө, эрх мэдэлд тэмүүлэх хүсэл, бусдыг өөртөө ашигтайгаар ашиглах сэтгэлгээ төдий амархан өөрчлөгддөггүй бололтой.
Энэ л “Овгор”-ын өнөөдөртэй холбогдох хамгийн хүчтэй цэг.
Ш.ГҮРБАЗАР ГУАЙН ҮЛДЭЭСЭН ӨГҮҮЛЭМЖ
СГЗ Ш.Гүрбазар агсны дуусгаж амжаагүй зохиолыг жүжигчин Г.Эрхэмбаяр зохиолч М.Эрдэнэбаярт санал тавин уг зохиолыг үргэлжлүүлэн дуусгаж, дэлгэцийн бүтээл болгосон нь энэ киноны бас нэгэн онцлог.
Энд нэг уран бүтээлчийн эхлүүлсэн санаа нөгөө үеийн уран бүтээлчийн үзэл, хэлээр үргэлжилжээ. Энэ бол зүгээр нэг зохиолыг “дуусгасан” үйл явдал биш.
Өнгөрсөн үеийн уран бүтээлчийн харсан нийгмийг өнөө үеийн залуу уран бүтээлч хэрхэн харж байна вэ? гэсэн сонирхолтой уулзалт юм.
Ш.Гүрбазар агсны зохиолын цөм санааг хадгалж үлдэхийн зэрэгцээ орчин цагийн үзэгчид ойлгох хэлээр үргэлжлүүлсэн нь бүтээлийн үнэ цэнийг нэмэгдүүлжээ.
“ОВГОР” ГЭДЭГ НЭР ӨӨРӨӨ ДҮР
Киноны нэрийг зүгээр нэг нэр төдий хүлээж авахад бас эрт. “Овгор” гэдэг үг өөрөө нэг дүр төрхийг илэрхийлнэ. Хүнээс илүү гарах, бусдаас дээгүүр харагдах, өөрийгөө “том” болгох хүсэл мэт авч дотоод сэтгэл, зүрхээрээ ямархан хүн Овгор байдгийг хэн бүхний өнгөц боддог тэр л ойлголтыг энэ дүр бүрэн илэрхийлж чадсан болов уу.
Нийгэмд байгаа овгор, товгор бүхнийг тэгшлэх гэж оролдохын оронд зарим хүн өөрөө улам овойж гарахыг хүсдэг. Тэр овгор нь эд хөрөнгө, эрх мэдэл, албан тушаал, нэр хүнд байж болно. Харин цаг хугацаа өнгөрөхөд тэдгээрийн аль нь үлддэг вэ? Кино энэ асуултад шууд хариулах гэж яардаггүй. Харин үзэгчид өөрсдөө бодох орон зай үлдээдэг нь давуу тал.
1980-ААД ОНЫ ДҮРСЛЭЛЭЭС ӨНӨӨДРИЙН МОНГОЛЫГ ХАРАХ НЬ
“Овгор”-ын нэг том ололт нь тухайн үеийг зүгээр нэг “чимэглэл” болгон ашиглаагүйд оршино. 1980-аад оны орчин, ахуй, хүмүүсийн харилцаа нь үйл явдлыг хөдөлгөх хэсэг болж өгнө. Гэхдээ кино өнгөрсөн үеийг хэт романтикжуулахгүй. “Тэр үед сайхан байж дээ” гэсэн дурсамжийн кино болгохгүй. Харин тухайн цаг үеийн хүний мөн чанарыг өнөөдрийн үзэгчийн өмнө авчирч тавина. Ингэхдээ кино нэг сонирхолтой толь үүсгэжээ.
Дэлгэц дээр 1980-аад он.
Үзэгчийн толинд 2026 он.
Ингэж харахад зарим зүйл өөрчлөгдөөгүй байгааг анзаарах нь киноны хамгийн эвгүй, бас хамгийн үнэ цэнтэй мэдрэмж.
ЦАГ ҮЕЭ ОЛСОН БҮТЭЭЛ
Өнөөдөр Монголын нийгэмд эдийн засаг, эрх мэдэл, нэр хүнд, хүний харилцааны тухай олон асуулт зэрэгцэн тавигдаж байна. Хэн нь үнэн хэлж байна вэ? Хэн нь өөрийн ашиг сонирхлоо нууж байна вэ? Хүн өөрийн эрх ашгийн төлөө хаа хүрч болох вэ? Нийгэм өөрчлөгдсөн ч хүний шунал өөрчлөгдсөн үү? Энэ асуултууд “Овгор”-ыг цаг үеэ олсон бүтээл болгож байна.
Киноны үйл явдал 1980-аад онд өрнөж байгаа ч үзэгч кино театрын хаалгаар гарахдаа өөрийн амьдарч буй цаг үеийн тухай бодож эхэлнэ. Сайн киноны нэг шалгуур энэ биш гэж үү?
ЗАЛУУ УРАН БҮТЭЭЛЧДИЙН ХАРАА
Ахмад үеийн уран бүтээлчийн эхлүүлсэн санааг залуу зохиолч үргэлжлүүлэн дэлгэцийн бүтээл болгосон нь бас нэгэн бэлгэдэлтэй. Нэг үеийн бодол дараагийн үед шилжихдээ яг хэвээрээ үлддэггүй. Түүнийг шинэ үе дахин уншиж, дахин тайлбарладаг. “Овгор”-т ч энэ үйл явц мэдрэгдэнэ. Тиймээс уг бүтээлийг зөвхөн СГЗ Ш.Гүрбазар агсны зохиолын үргэлжлэл гэж бус, хоёр үеийн уран бүтээлчийн уулзвар гэж харах нь илүү сонирхолтой.
Өнгөрсөн үеийн санаа.
Өнөө үеийн тайлал.
Ирээдүйд үлдэх асуулт.
ЭЦЭСТ НЬ…
“Овгор” төгс кино гэж хэлэхээс илүү ярилцах сэдэвтэй кино гэж хэлмээр.
Кино театрын хаалгаар гараад хэдхэн минутын дараа үйл явдлыг мартчихдаг бүтээл олон.
Харин зарим киноны дараа “Яагаад тэр хүн тэгсэн юм бол?”, “Энэ чинь одоо ч бидний дунд байгаа зүйл биш үү?”, “Хүн ер нь цаг хугацаатайгаа хамт өөрчлөгддөг үү?” гэсэн асуулт үлддэг.
“Овгор” ийм асуултыг үлдээж чаджээ.
1980-аад оны хүмүүсээр дамжуулан өнөөдрийн хүнийг харуулж, өнгөрсөн үеийн үйл явдлаар өнөөдрийн нийгмийн дүр төрхийг тольдсон нь энэ бүтээлийн гол чанар.
Өнгөрсөн цагийн тухай кино үзээд өнөөдрөө бодож эхэлж байгаа бол тэр кино цаг үеэ олжээ гэсэн үг. “Овгор” яг ийм бүтээл болжээ.
